Mpiksja e gjakut

Mpiksja e gjakut (koagulimi) është mekanizmi natyral me të cilin trupi ndalon gjakderdhjen kur dëmtohet një enë gjaku. Pa të, edhe një plagë e vogël do të gjakoste pa pushim. Problemet lindin kur gjaku mpikset brenda enëve pa pasur nevojë, duke formuar trombe që bllokojnë qarkullimin, ose kur mpikset shumë pak dhe rritet rreziku i gjakderdhjes.

Si funksionon mpiksja e gjakut?

Kur një enë dëmtohet, trombocitet (pllakëzat e gjakut) ngjiten në vendin e plagës dhe formojnë një tapë të parë. Më pas aktivizohet një zinxhir proteinash të plazmës, të quajtura faktorë të koagulimit, që e shndërrojnë fibrinogjenin në fije fibrine. Fibrina e forcon tapën dhe krijon mpiksjen përfundimtare. Kur plaga shërohet, trupi e shpërbën mpiksjen vetë. Shumë faktorë të koagulimit prodhohen në mëlçi dhe disa prej tyre kanë nevojë për vitaminën K.

Kur mpiksja bëhet problem

• Tromboza e venave të thella (TVT) – mpiksje që formohet zakonisht në venat e këmbës.
• Embolia pulmonare – kur një copë e trombit shkëputet dhe bllokon një arterie në mushkëri.
• Infarkti dhe iktusi – mpiksje që formohet mbi një pllakë aterosklerotike në arteriet e zemrës ose të trurit, ose që vjen nga zemra, për shembull në fibrilacionin atrial.

Në anën tjetër, mungesa e faktorëve të koagulimit (si në hemofili), numri i ulët i trombociteve, sëmundjet e mëlçisë ose disa medikamente mund të shkaktojnë mpiksje të pamjaftueshme dhe gjakderdhje.

Faktorët e rrezikut për trombe

• palëvizshmëria e gjatë: qëndrimi në shtrat, periudha pas një operacioni, udhëtimet e gjata
• pirja e duhanit dhe mbipesha
• shtatzënia, periudha pas lindjes dhe medikamentet me estrogjen
• kanceri dhe disa trajtime të tij
• mosha e avancuar
• trombozat e mëparshme, historia familjare ose çrregullimet e trashëguara të mpiksjes
• hipertensioni, dislipidemitë, diabeti, ushqyerja e pashëndetshme dhe stresi – sidomos për trombet në arterie

Simptomat

Shenjat varen nga vendi ku formohet mpiksja:

• Në këmbë – ënjtje, dhimbje ose ndjeshmëri, nxehtësi dhe skuqje, zakonisht vetëm në njërën këmbë.
• Në mushkëri – gulçim i papritur, dhimbje në gjoks që shtohet me frymëmarrjen, rrahje të shpejta të zemrës, ndonjëherë kollë me gjak.
• Në zemër – dhimbje ose shtrëngim në gjoks që mund të përhapet në krah, djersë të ftohta, gulçim, marramendje ose përzierje.
• Në tru – dobësi ose mpirje e njërës anë të trupit, shtrembërim i fytyrës, vështirësi në të folur.

Mpiksja e pamjaftueshme shfaqet me mavijosje pa shkak të qartë, gjakderdhje të zgjatur nga hunda ose mishrat e dhëmbëve dhe menstruacione shumë të bollshme.

Nëse keni gulçim të papritur, dhimbje në gjoks ose shenja të një iktusi, telefononi menjëherë urgjencën në 127.

Analizat e mpiksjes së gjakut

Në laborator, mpiksja e gjakut vlerësohet me disa analiza të thjeshta:

• Hemograma – tregon numrin e trombociteve.
• PT/INR dhe aPTT – maten sa shpejt mpikset gjaku; INR përdoret edhe për ndjekjen e terapisë me disa antikoagulantë.
• Fibrinogjeni – proteina bazë e mpiksjes.
• D-dimeri – një vlerë normale ndihmon të përjashtohet tromboza te personat me rrezik të ulët; një vlerë e rritur nuk e vërteton vetë diagnozën.

Për konfirmimin e trombozës në këmbë përdoret ekografia Doppler e venave, ndërsa embolia pulmonare diagnostikohet me skaner (CT) në spital.

Trajtimi dhe parandalimi

Trombet trajtohen me antikoagulantë, barna që pengojnë rritjen e mpiksjes dhe formimin e mpiksjeve të reja. Lloji dhe kohëzgjatja e terapisë vendosen nga mjeku; mos e ndërprisni dhe mos e ndryshoni vetë, sepse rritet rreziku i trombozës ose i gjakderdhjes. Për parandalim: lëvizni rregullisht, gjatë udhëtimeve të gjata ngrihuni dhe lëvizni këmbët, pini mjaftueshëm ujë, mos pini duhan dhe mbani nën kontroll peshën, tensionin, sheqerin dhe kolesterolin.

Kur të konsultoheni me mjekun?

Rezervoni një konsultë nëse keni ënjtje ose dhimbje në njërën këmbë, mavijosje ose gjakderdhje të shpeshta, raste trombozash në familje, ose nëse merrni antikoagulantë dhe keni nevojë për ndjekje. Në Dr. Medical Clinic & Lab mund të kryeni analizat e mpiksjes në laborator dhe të konsultoheni me hematologun, angiologun ose kardiologun.

Ky artikull ka qëllim informues dhe nuk zëvendëson konsultën me mjekun.